Huidschimmel of impetigo (krentenbaard): vergelijking

Huidschimmel en impetigo (krentenbaard) worden regelmatig met elkaar verward. Beide aandoeningen veroorzaken rode, schilferige of korstende plekken op de huid, maar de oorzaak, het verloop en de behandeling zijn fundamenteel anders. Huidschimmel wordt veroorzaakt door schimmelorganismen zoals Trichophyton, Microsporum of Candida albicans, terwijl impetigo een bacteriële infectie is die wordt veroorzaakt door Staphylococcus aureus of Streptococcus pyogenes. Het verschil herkennen is cruciaal, omdat je bij huidschimmel antischimmelmiddelen nodig hebt (zoals terbinafine of miconazol) en bij impetigo antibiotica. Een verkeerde behandeling vertraagt genezing en kan de klachten verergeren. De NHG-Standaard Dermatomycosen biedt houvast voor het herkennen van huidschimmelinfecties, maar bij twijfel over de diagnose is een huisarts of dermatoloog de aangewezen persoon. Dit artikel zet de twee aandoeningen nauwkeurig naast elkaar: hoe ze eruitzien, hoe ze ontstaan, wie er vatbaar voor is en welke behandeling werkt.

Wat is huidschimmel (dermatofytose)?

Huidschimmel is een infectie van de bovenste huidlagen, veroorzaakt door schimmelorganismen die keratine (huideiwitten) als voedingsbron gebruiken. De meest voorkomende vormen zijn:

Tinea corporis (ringworm): ronde, schilferige plekken met een opgelopen rand op het lichaam
Tinea cruris (liesschimmel): schimmel in de lies en binnenzijde van de dijen
Tinea pedis (voetschimmel): schimmel tussen de tenen en op de voetzolen
Tinea capitis: schimmel op de hoofdhuid, met name bij kinderen
Tinea unguium (nagelschimmel): infectie van nagels

Huidschimmel verspreidt zich via direct contact met besmette personen, dieren of materialen (handdoeken, vloeren, kleding). Zweten, warmte en een verminderde weerstand bevorderen de groei van schimmelorganismen. De infectie kan wekenlang sluimeren voordat klachten zichtbaar worden.

Voor meer achtergrond over hoe huidschimmel eruitziet: Schimmel uitslag op huid herkennen en behandelen.

Wat is impetigo (krentenbaard)?

Impetigo is de meest voorkomende bacteriële huidinfectie bij kinderen, maar volwassenen kunnen er ook last van krijgen. De twee belangrijkste vormen zijn:

Non-bulleus impetigo (klassieke krentenbaard): gele of honingkleurige korsten, vaak rond de mond of neus. Begint als kleine blaasjes of puistjes die openbarsten en een kleverige, geelbruine korst vormen.
Bulleus impetigo: grotere blaren gevuld met heldere of troebele vloeistof, veroorzaakt door toxines van Staphylococcus aureus. Deze blaren barsten open en laten een rood, vochtig oppervlak achter.

Impetigo verspreidt zich razendsnel via huid-op-huidcontact en besmette oppervlakken. Het komt vaak voor bij kinderen op scholen en in kinderdagverblijven. Een kleine huidbeschadiging (krasje, muggenbeet) vormt een ingangspoort voor de bacteriën. Bij gezonde volwassenen zonder wondjes is besmetting minder gemakkelijk.

Visuele vergelijking: hoe ziet elk er anders uit?

Het uiterlijk van de plekken is de eerste aanwijzing voor de juiste diagnose:

Huidschimmel: kenmerken

Ronde of ovale plekken met een duidelijk opgelopen, schilferige rand
Het centrum klaart soms op terwijl de rand actief blijft (ringvorm)
Intense jeuk, soms branderig gevoel
Droge, schilferende huid zonder vocht of korsten
Langzame groei over weken tot maanden
Kleur varieert van roze tot roodbruin

Impetigo: kenmerken

Snelle verspreiding: van een klein blaasje naar uitgebreide korstvorming binnen dagen
Honingkleurige, gele of geelbruine korsten (kenmerkend voor non-bulleus impetigo)
Natte of vochtige plekken onder afgevallen korsten
Roodheid rondom de laesies
Kan licht jeuken maar is vaker pijnlijk of branderig
Gezwollen lymfeklieren in de buurt van de infectie

Locatie op het lichaam

De locatie van de plekken kan helpen bij het onderscheiden van de twee aandoeningen:

Typische locaties huidschimmel

Schimmelinfecties van de huid komen voor op plekken waar warmte en vocht zich ophopen: lies, oksels, onder de borsten, tussen de tenen, op de voetzolen en op de schedelhuid. Schimmelinfectie onder huidplooien is een bekende vorm waarbij roodheid en jeuk ontstaan op plaatsen waar huidoppervlakten tegen elkaar wrijven.

Typische locaties impetigo

Impetigo begint bijna altijd in het gezicht, met name rondom de neus en mond. Vandaar de bijnaam “krentenbaard”. Bij kinderen verspreidt de infectie zich vervolgens snel naar handen en armen. Impetigo kan ook ontstaan rondom een bestaande wond, eczeem of insectenbeet elders op het lichaam.

Oorzaak en risicofactoren

Oorzaken en risicofactoren huidschimmel

Contact met besmette mensen, dieren (katten, honden) of grond
Gedeeld gebruik van handdoeken, kleding, schoeisel
Overmatig zweten of vochtige huid
Verminderde immuniteit (diabetes, immunosuppressiva, hiv)
Langdurig gebruik van antibiotica of corticosteroïden
Nauw sluitende kleding of schoenen

Oorzaken en risicofactoren impetigo

Huidbeschadigingen: wondjes, eczeem, insectenbeten, krabwonden
Nauw contact met besmette personen
Warme, vochtige omstandigheden (zomer, tropisch klimaat)
Slechte hygiëne of beperkte toegang tot schoon water
Kinderleeftijd (schoolgaande kinderen zijn de meest risicovolle groep)
Bestaande huidaandoeningen zoals atopisch eczeem

Diagnose: hoe wordt het vastgesteld?

Diagnose huidschimmel

Een huisarts stelt de diagnose huidschimmel meestal op basis van het klinisch beeld: de typische ringvorm, locatie en schilfers. Bij twijfel kan een huidschraapsel worden genomen en microscopisch onderzocht (KOH-preparaat). Kweekonderzoek geeft uitsluitsel over de exacte soort schimmel. De NHG-Standaard Dermatomycosen beschrijft de diagnostische criteria en behandelstappen voor de eerste lijn.

Houd er rekening mee dat corticosteroïden het uiterlijk van huidschimmel kunnen maskeren (tinea incognito). Lees meer hierover bij Tinea incognito: waarom corticosteroïdzalf schimmelinfecties maskeert.

Diagnose impetigo

Impetigo wordt bijna altijd klinisch vastgesteld: de typische honingkleurige korsten bij een kind met een besmettingscontact zijn vrijwel bewijzend. Een kweek van de korst of wondvocht kan nuttig zijn bij terugkerende infecties of bij verdenking op een resistente stam (MRSA). Bloedonderzoek is zelden nodig.

Behandeling huidschimmel

De behandeling hangt af van de locatie en ernst van de infectie. Lokale antischimmelcrèmes zijn de eerste keus bij oppervlakkige infecties:

Terbinafine (Lamisil): effectief tegen dermatofyten, dagelijks aanbrengen gedurende 1-2 weken
Miconazol (Daktarin): breed werkend, effectief tegen zowel schimmels als Candida
Clotrimazol (Canesten): vergelijkbare werking, verkrijgbaar zonder recept
Ketoconazol (Nizoral): ook beschikbaar als shampoo voor het hoofdhuid

Bij uitgebreide infecties, aantasting van nagels of haar, of een verminderd immuunsysteem zijn systemische middelen nodig:

Itraconazol: orale behandeling, op recept
Fluconazol: met name bij Candida-infecties
Terbinafine oraal: standaardbehandeling bij nagelschimmel

Meer informatie over de keuze tussen lokaal en oraal: Antischimmelcrème of tabletten: wanneer welke behandeling?

Behandeling impetigo

Impetigo wordt behandeld met antibiotica, niet met antischimmelmiddelen. Gebruik van een antischimmelcrème heeft geen enkel effect op een bacteriële impetigo-infectie.

Fusidinezuur crème of mupirocin zalf: lokale antibioticacrèmes, eerste keus bij gelokaliseerde impetigo. Drie tot vier keer daags aanbrengen gedurende 5-7 dagen.
Orale antibiotica (flucloxacilline, amoxicilline-clavulaanzuur): bij uitgebreide of terugkerende impetigo, of als lokale behandeling onvoldoende helpt.
Korsten zacht maken: week de korsten met fysiologisch zout of schoon water voor het aanbrengen van de crème.

Antibioticacrèmes zijn op recept verkrijgbaar. Zelfbehandeling met vrij verkrijgbare middelen is bij impetigo niet effectief.

Preventie van huidschimmel

Huidschimmel is goed te voorkomen met hygiënische maatregelen:

Huid goed droog maken na douchen, vooral tussen de tenen en in huidplooien
Geen handdoeken, kleding of schoeisel delen
Slippers dragen in gemeenschappelijke douches en zwembaden
Ademende kleding dragen die niet te strak zit
Wissel dagelijks van ondergoed en sokken

Uitgebreide preventietips zijn te vinden bij Schimmelinfectie voorkomen: 15 praktische preventietips.

Preventie van impetigo

Was handen regelmatig met water en zeep
Bedek open wondje of eczeem met een pleister
Was handdoeken, beddengoed en kleding van besmette personen dagelijks bij 60°C
Kinderen met impetigo thuis houden totdat de korsten zijn opgedroogd of 48 uur na start antibioticabehandeling
Nagels kort knippen om krabwonden te voorkomen

Wanneer naar de huisarts?

Bij de volgende situaties is een huisarts- of dermatologenconsult dringend gewenst:

Onzekerheid over de diagnose: huidschimmel of impetigo?
Klachten die na een week zelfbehandeling niet verbeteren
Uitgebreide verspreiding van de infectie over het lichaam
Koorts, koude rillingen of algemeen ziektegevoel
Gezwollen en pijnlijke lymfeklieren
Infectie bij baby’s, ouderen of mensen met een verminderd immuunsysteem
Terugkerende infecties die steeds opnieuw optreden

Bij regelmatige schimmelinfecties is het verstandig om achterliggende oorzaken te laten onderzoeken.

Veelgestelde vragen

Kan ik zelf bepalen of ik huidschimmel of impetigo heb?

Een grove inschatting is mogelijk op basis van uiterlijk, locatie en snelheid van verspreiding. De klassieke honingkleurige korsten rondom de mond zijn sterk suggestief voor impetigo, terwijl ronde, schilferige plekken met een opgelopen rand eerder wijzen op huidschimmel. Bij twijfel is een huisartsbezoek verstandig, omdat behandeling met het verkeerde middel (antischimmelcrème bij impetigo of antibiotica bij schimmel) niet werkt en kostbare tijd verloren gaat.

Wat gebeurt er als ik huidschimmelcrème gebruik op impetigo?

Een antischimmelcrème zoals miconazol of terbinafine heeft geen werking tegen bacteriën. De infectie zal niet genezen en kan zich verder uitbreiden. Impetigo is een bacteriële infectie die antibiotica vereist. Gebruik van de verkeerde crème vertraagt de behandeling en vergroot de kans op complicaties.

Is impetigo besmettelijker dan huidschimmel?

Impetigo is aanzienlijk besmettelijker dan de meeste vormen van huidschimmel. Impetigo verspreidt zich binnen uren tot dagen via direct contact en besmette voorwerpen. Huidschimmel verspreidt zich langzamer en vereist doorgaans langduriger contact of gedeeld gebruik van besmette materialen. Kinderen met impetigo worden om die reden thuis gehouden van school totdat de infectie voldoende behandeld is.

Kunnen huidschimmel en impetigo tegelijkertijd voorkomen?

Ja, dit is mogelijk maar niet gebruikelijk. Een beschadigde huid door eczeem of een bestaande schimmelinfectie kan een ingangspoort vormen voor bacteriën die impetigo veroorzaken. Een dermatoloog kan in dat geval combinatietherapie voorschrijven. Zelfbehandeling met meerdere middelen tegelijk wordt afgeraden zonder professioneel advies.

Kunnen volwassenen ook impetigo krijgen?

Ja, hoewel impetigo het vaakst bij kinderen voorkomt, kunnen volwassenen ook besmet raken. Dit gebeurt vaker bij mensen met eczeem, diabetes, een verzwakt immuunsysteem of bij nauw contact met besmette kinderen. De behandeling is dezelfde als bij kinderen, maar volwassenen hebben vaker nood aan orale antibiotica bij uitgebreide infecties.

Hoe lang duurt het voor huidschimmel of impetigo over is?

Bij correcte behandeling geneest impetigo doorgaans binnen 7 tot 10 dagen. Huidschimmel vergt meer geduld: lokale behandeling duurt 2 tot 4 weken, afhankelijk van de locatie. Nagelschimmel kan maanden behandeling vereisen. Het is belangrijk de behandeling volledig af te maken, ook als de klachten al eerder verdwijnen, om terugkeer te voorkomen.