Candida glabrata (recentelijk herhernoemd tot Nakaseomyces glabrata in mycologische literatuur, maar in de klinische praktijk nog steeds als C. glabrata aangeduid) is een gistsoort die steeds vaker de klinische aandacht trekt vanwege zijn opvallende vermogen om resistentie te ontwikkelen tegen veelgebruikte antischimmelmiddelen. Waar Candida albicans de meest bekende oorzaak is van candida-infecties bij mensen, neemt C. glabrata de tweede positie in bij niet-albicans-Candida-infecties, zowel bij oppervlakkige als bij invasieve candidiasis. Wat C. glabrata bijzonder hardnekkig maakt, is de intrinsieke verminderde gevoeligheid voor fluconazol, het azool dat artsen het meest grijpen bij candida-infecties. Dit maakt correcte identificatie en doelgerichte behandeling essentieel. Zowel mensen met een verminderde weerstand als ogenschijnlijk gezonde individuen kunnen door deze gist geïnfecteerd raken, met name via de slijmvliezen van het genitale en urogenitale gebied.
Biologie en eigenschappen van Candida glabrata
C. glabrata verschilt op meerdere biologische vlakken van C. albicans. De gist is haploïd (één setje chromosomen), vormt geen echte hyfen of pseudohyfen zoals C. albicans, en reproduceert uitsluitend door knopvorming (blastoconidia). Dit gebrek aan hyfevorming was historisch gezien een reden om C. glabrata als minder virulent te beschouwen, maar epidemiologisch onderzoek heeft dit beeld bijgesteld.
De cel bezit bijzonder efficiënte mechanismen voor het verkrijgen van resistentie:
- Upregulatie van effluxpompen (CDR1, CDR2): deze pompen azolen actief uit de cel.
- Puntmutaties in ERG11: veranderen het doelenzym (lanosterol-14α-demethylase) zodat azolen slechter binden.
- Aanpassingsvermogen via mitochondriale mutaties: versnelt resistentieontwikkeling bij blootstelling aan antischimmelmiddelen.
Hierdoor zijn fluconazolspiegels die C. albicans doorgaans elimineren, bij C. glabrata onvoldoende. Itraconazol en voriconazol bieden evenmin betrouwbare dekking.
Wie loopt risico op een Candida glabrata-infectie?
Oppervlakkige C. glabrata-infecties (vulvovaginale candidiasis, balanitis) kunnen ook bij gezonde personen optreden, maar invasieve of therapieresistente infecties zijn sterk geassocieerd met:
- Ouderen: C. glabrata treft relatief vaker postmenopauzale vrouwen dan jonge vrouwen.
- Langdurig antibioticagebruik: verstoort de normale flora en bevordert overgroei.
- Diabetes mellitus: verhoogde glucoseconcentraties in slijmvliezen stimuleren gistgroei.
- Immuundeficiëntie (hiv, orgaantransplantatie, hematologische maligniteiten, cytostatica).
- Voorafgaand azoolgebruik: selecteert voor resistente stammen.
- Verblijf op intensive care: candida-bloedbaaninfecties (candidemie) worden in ziekenhuizen steeds vaker door C. glabrata veroorzaakt.
- Urinekatheters en intravasculaire katheters: C. glabrata hecht goed aan biomaterialen.
Zie ook: Regelmatig schimmelinfectie: oorzaken en behandeling.
Klinische presentaties van Candida glabrata
Vulvovaginale candidiasis
Bij vrouwen is de vagina de meest frequente locatie voor oppervlakkige C. glabrata-infectie. In tegenstelling tot C. albicans-infecties zijn de klassieke dikke, witte afscheiding en uitgesproken jeuk bij C. glabrata minder typisch. Klachten zijn soms subtiel: branderig gevoel, lichte irritatie, verhoogde gevoeligheid. Dit kan leiden tot onderdiagnose of onjuiste behandeling.
Vrouwen met herhaaldelijke vaginale klachten die niet reageren op standaard fluconazol of clotrimazolbehandeling moeten op C. glabrata worden gekweekt. Meer informatie: Candida albicans candidiasis: oorzaken en behandeling.
Balanitis en penisinfecties bij mannen
Bij mannen kan C. glabrata een candida-infectie van de eikel (balanitis) of voorhuid (balanoposthitis) veroorzaken, met roodheid, jeuk en kleine erosies. Genitale overdracht tussen partners is beschreven, al is de rol van seksuele transmissie bij C. glabrata minder duidelijk dan bij C. albicans.
Urineweginfecties
C. glabrata is bij hospitalisatiepatiënten een frequent geïsoleerde oorzaak van candidurie (gist in de urine). In de meeste gevallen betreft het kolonisatie zonder invasieve infectie, maar bij immuungecompromitteerden en IC-patiënten kan opwaartse verspreiding naar nieren optreden.
Invasieve candidiasis
Bij IC-patiënten en sterk immuungecompromitteerden kan C. glabrata candidemie (bloedbaaninfectie) of diepe organinfectie veroorzaken met aantasting van nieren, lever, ogen en hart. De mortaliteit van invasieve C. glabrata-candidemie is hoger dan die van C. albicans-candidemie, mede door de resistentieproblematiek.
Diagnose van Candida glabrata-infecties
Soortidentificatie is cruciaal omdat C. glabrata niet klinisch van C. albicans te onderscheiden is. Diagnostische methoden:
- Kweek op Sabouraud-dextrose agar: betrouwbaar voor isolatie; kolonies zijn klein, wit-crème.
- MALDI-TOF MS: snelle en nauwkeurige identificatie tot soortniveau, standaard in moderne laboratoria.
- Gistidentificatiekaarten (API Candida, VITEK): biochemische profilering.
- Antifungogram (gevoeligheidstest): essentieel bij therapiefalen om resistentiepatroon te kennen. Minimale inhibitieconcentraties (MIC) voor fluconazol worden bepaald.
- PCR-gebaseerde methoden: snelle detectie in bloedkweken bij vermoeden van candidemie.
Een negatieve directe microscopie sluit infectie niet uit; kweek blijft noodzakelijk.
Behandeling van Candida glabrata: middelen en schema’s
Beperkte oppervlakkige infecties
Bij vulvovaginale candidiasis door C. glabrata
Fluconazol en korte azoolkuren zijn doorgaans onvoldoende. Alternatieve lokale opties: Bij invasieve infecties of falen van lokale therapie: Meer over medicatieopties: Candida overgroei medicijnen: effectieve behandelopties. Bij invasieve candidemie wordt minimaal 14 dagen na de laatste positieve bloedkweek en klinische verbetering behandeld. Bij oppervlakkige infecties hangt de duur af van het gekozen middel en de respons: doorgaans 14-21 dagen. C. glabrata is mondiaal gezien de candida-soort met de sterkst stijgende resistentiepercentages tegen fluconazol. In sommige ziekenhuizen is meer dan 20% van de geïsoleerde C. glabrata-stammen fluconazolresistent. Opkomende resistentie tegen echinocandines (via FKS1/FKS2-mutaties) is een zorgwekkende trend die surveillance vereist. Voorzichtig antibiotica- en antischimmelbeleid (stewardship) is essentieel om verdere resistentieontwikkeling te beperken. Specifieke preventie voor C. glabrata wijkt niet sterk af van algemene candida-preventie, maar vergt extra aandacht bij risicogroepen: Lees ook: Candida albicans bestrijden: effectieve tips. C. glabrata heeft een intrinsiek verminderde gevoeligheid voor fluconazol en andere azolen door efficiënte effluxpompen en aanpassingsvermogen in het doelenzym. Standaarddoseringen die bij C. albicans werken, bereiken bij C. glabrata geen voldoende remming. Aanvullende diagnostiek met antifungogram is nodig om het juiste middel te kiezen. Dat is klinisch niet te onderscheiden. Als een vaginale candidiasis niet reageert op twee of meer kuren met fluconazol of clotrimazol, moet een kweek worden afgenomen bij de huisarts of gynaecoloog om de gistsoort en gevoeligheid te bepalen. Genitale overdracht is mogelijk, maar de klinische relevantie is minder goed onderbouwd dan bij C. albicans. Bij therapieresistente of terugkerende genitale infecties is onderzoek van de partner zinvol. Nee. Echinocandines zijn intraveneuze medicijnen die uitsluitend in ziekenhuizen worden toegediend. Ze zijn niet beschikbaar bij de apotheek of drogist. Raadpleeg altijd een arts bij vermoeden van een hardnekkige of invasieve candida-infectie. Mannen kunnen roodheid, jeuk en kleine erosies aan de eikel of voorhuid ontwikkelen. De presentatie lijkt sterk op andere vormen van balanitis. Meer informatie: Candida bij mannen: symptomen, oorzaken en behandeling. Oppervlakkige infecties vereisen doorgaans 14 tot 21 dagen behandeling met alternatieve lokale of systemische middelen. Invasieve infecties worden minimaal 14 dagen na klinische genezing en negatieve kweken behandeld. De exacte duur bepaalt de behandelend arts op basis van respons en laboratoriumgegevens. Dit artikel is algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij aanhoudende klachten een huisarts of dermatoloog.
Systemische behandeling
Behandelduur
Resistentie: een groeiend probleem
Preventie van Candida glabrata-infecties
Veelgestelde vragen
Waarom werkt fluconazol niet bij Candida glabrata?
Hoe weet ik of mijn vaginale schimmelinfectie door Candida glabrata wordt veroorzaakt?
Kan Candida glabrata overgedragen worden via seks?
Zijn echinocandines beschikbaar zonder recept?
Wat zijn de symptomen van Candida glabrata bij mannen?
Hoe lang duurt behandeling van Candida glabrata?
Medische disclaimer
