Schimmelbesmetting van hond op mens: ringworm via huisdier

Een hond is een trouwe metgezel, maar hij kan ongewild ook fungale infecties overdragen op zijn baasje. De meest bekende schimmelinfectie die van hond op mens overgaat is ringworm, de volksnaam voor een dermatofyteninfectie die formeel tinea corporis of, afhankelijk van de locatie, tinea capitis of tinea faciei heet. De schimmel die daarvoor het vaakst verantwoordelijk is, is Microsporum canis, een zoöfiele dermatofyt waarvan honden (en katten) het voornaamste dierreservoir vormen. Besmetting treedt op via direct huidcontact met het dier, maar ook via indirect contact met beddengoed, kleden of haarborstelmateriaal. Jonge kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem zijn het kwetsbaarst, maar ook volledig gezonde volwassenen kunnen een ringworminfectie oplopen via hun hond. Herkenning is de eerste stap: ringworm van een hond presenteert zich als een ring- of halvemaanvormige rode plaque op de huid, soms met haarverlies en lichte schilfering. Een tijdige en correcte behandeling voorkomt verdere verspreiding in het huishouden. Dit artikel bespreekt welke schimmels via de hond worden overgedragen, hoe u de infectie herkent, hoe u uzelf en uw hond behandelt en hoe u besmetting in de toekomst voorkomt.

Welke schimmels kan een hond overdragen?

De term “ringworm” is verwarrend: het gaat niet om een worm, maar om een schimmelinfectie. De belangrijkste zoöfiele dermatofyten die honden kunnen overdragen op mensen zijn:

Microsporum canis: veruit de meest voorkomende veroorzaker van zoöfiele dermatofytosen in Europa, bij honden en katten
Trichophyton mentagrophytes: aangetroffen bij honden, knaagdieren en konijnen, veroorzaakt bij mensen vaak ontstoken, pustuulse laesies
Microsporum gypseum: geofiel (uit de bodem), kan via met grond besmette honden worden overgedragen

Microsporum canis is de dominante soort bij hond-op-mensoverdracht in Nederland. Belangrijk: dit zijn andere soorten dan de schimmels die typische humane infecties zoals voetschimmel of liesschimmel veroorzaken. Die worden overwegend door antropofiele dermatofyten als Trichophyton rubrum en Epidermophyton floccosum veroorzaakt, die geen dierreservoir hebben.

Hoe ziet ringworm van een hond eruit?

Veel mensen associëren ringworm met een worm of parasiet, maar het gaat om een schimmelinfectie waarbij de rand van de laesie actief is en de huid ringvormig aantast. Klinische kenmerken bij de mens zijn:

Een ronde of ovale, scherp begrensde rode plek met een licht opgeworpen, actieve rand
Centrale genezing terwijl de rand uitbreidt
Lichte schilfering, soms met kleine blaasjes of korstjes op de rand
Jeuk, variërend van mild tot matig
Kale plekken bij hoofdhuidinfectie (tinea capitis), met afgebroken haarstompjes

De laesies zitten typisch op de armen, handen, hals of het gezicht, de plekken die het meest in contact komen met een hond. Bij kinderen die veel met de hond spelen is tinea capitis (op het hoofd) een relatief frequent beeld.

Een uitgebreide beschrijving van het ringworm-ziektebeeld vindt u in het artikel over ringworm (tinea corporis). Het beeld kan worden verward met eczeem of psoriasis. Een Wood’s lamp geeft bij Microsporum canis een groengele fluorescentie, wat de diagnose kan ondersteunen, maar een kweek of PCR-test is vereist voor bevestiging.

Tekenen van ringworm bij uw hond

Niet alle besmette honden vertonen duidelijke symptomen. Sommige honden zijn asymptomatische dragers van Microsporum canis-sporen in de vacht, zonder zelf zichtbare huidproblemen te ontwikkelen. Dit maakt vroege detectie lastig. Tekenen waarbij u aan ringworm bij uw hond moet denken:

Kale, ronde plekken in de vacht, vaak op de kop, oren, poten en staartwortel
Schilferige, rode of korsterige huid in de kale plekken
Breekbare, doffe haren rond de kale plek
Jeuk of krabgedrag (wisselend aanwezig)
Nagelproblemen (verdikte, verkleurd nagels zijn zeldzamer maar mogelijk)

Zolang uw hond niet door een dierenarts is onderzocht en behandeld, blijft hij een besmettingsbron. Schimmelsporen kunnen in de omgeving (manden, dekens, vloerbedekking) maanden overleven.

Risicogroepen bij zoöfiele schimmelinfecties

In principe kan iedereen een infectie oplopen via een besmette hond. Bepaalde groepen lopen echter aanzienlijk meer risico op een ernstiger of sneller verlopende infectie:

Jonge kinderen (0-12 jaar): immuunsysteem nog in ontwikkeling, intensief contact met hond via spelen op de vloer
Immunogecompromitteerden: HIV-patiënten, transplantatiepatiënten, mensen die chemotherapie of corticosteroïden gebruiken
Ouderen: dunnere huid en verminderde immuunrespons
Mensen met huidaandoeningen: eczeem of psoriasis creëren huidbarrièrestoornissen die ingang geven aan schimmels
Trimsalons en dierenklinieken: beroepsmatige blootstelling verhoogt risico op herhaalde besmetting

Diagnose bij de mens

De klinische diagnose door een huisarts of dermatoloog is een eerste stap. Aanvullend onderzoek is wenselijk, zeker als orale behandeling wordt overwogen of de diagnose niet zeker is.

Klinisch onderzoek en Wood’s lamp

De Wood’s lamp (ultraviolet licht) laat Microsporum canis-infecties oplichten met een karakteristieke groengele kleur. Dit is een snel screeningsinstrument, maar niet 100% betrouwbaar: niet alle infecties fluoresceren.

Mycologisch kweek en microscopie

Een huidschraapsel of haarstompje wordt ingezaaid op Sabouraud-agar. Microsporum canis groeit binnen twee weken als een vlokkerige witte tot gele kolonie. Microscopisch zijn de grote, stervormige macroconidia met dikke celwanden kenmerkend. Een KOH-preparaat kan alvast septate hyfen aantonen.

PCR

In gespecialiseerde laboratoria is PCR de snelste en meest nauwkeurige methode voor soortidentificatie, met resultaat binnen 24-48 uur.

Wanneer u vermoedt dat uw hond de bron is, is het zinvol dit te melden aan de behandelend arts, zodat gerichte diagnostiek en behandeling van het dier parallel kunnen worden gestart. Zie ook de informatie over huidschimmels bij de mens voor een breder overzicht van alle dermatofyten die mensen kunnen infecteren.

Behandeling bij de mens

De behandelkeuze hangt af van de lokalisatie en ernst van de infectie. De NHG-Standaard Dermatomycosen biedt richtlijnen voor de huisartsenpraktijk.

Lokale behandeling (tinea corporis, tinea faciei)

Bij beperkte huidinfecties is topische therapie de eerste keus:

Terbinafine (Lamisil crème) 1%: éénmaal daags, 2-4 weken
Clotrimazol (Canesten crème) 1%: tweemaal daags, 4 weken
Miconazol (Daktarin crème) 2%: tweemaal daags, 4 weken
Ketoconazol (Nizoral crème) 2%: éénmaal daags, 4 weken

Blijf behandelen tot minstens één week na het verdwijnen van de zichtbare laesies. Bij vragen over crème versus tabletten geldt: lokale therapie is afdoende bij beperkte infecties zonder haarfollikelaantasting.

Orale behandeling (tinea capitis, uitgebreide infectie)

Tinea capitis (hoofdhuid) reageert niet op lokale therapie omdat de schimmel in de haarfollikel zit. Orale therapie is hier verplicht:

Griseofulvine (bij kinderen eerste keus) gedurende 6-8 weken
Terbinafine oraal 250 mg daags gedurende 4-6 weken (bij volwassenen)
Itraconazol 100-200 mg daags als alternatief bij therapiefalen

Bij uitgebreide tinea corporis of tinea faciei kan orale therapie eveneens noodzakelijk zijn. De keuze is afhankelijk van de verwekker en eventuele interacties met andere medicatie.

Behandeling van uw hond

Behandeling van de hond is even essentieel als behandeling van de mens. Zonder veterinaire behandeling van de hond blijft de besmettingskringloop in stand.

Consulteer een dierenarts voor een cultuuronderzoek van de vacht (tandenborstelkweek is de standaardmethode)
Lokale behandeling met antischimmelshampoo (miconazol/chlorhexidine) minimaal twee keer per week
Systemische behandeling met itraconazol of terbinafine bij uitgebreide infectie, onder veterinair toezicht
Alle honden in het huishouden moeten worden gecontroleerd, ook asymptomatische dieren

De behandelperiode bij een hond bedraagt doorgaans 6-12 weken. Genezing wordt bevestigd door twee opeenvolgende negatieve kweken met twee weken tussentijd.

De omgeving ontsmetten

Microsporum canis-sporen zijn bijzonder resistent. Ze kunnen in de omgeving 12-24 maanden actief blijven. Grondige reiniging van de leefomgeving is noodzakelijk:

Was alle beddengoed, dekens en kleden waarop de hond heeft gelegen op minimaal 60°C
Stofzuig vloerbedekking dagelijks en gooi de stofzuigerzak direct weg
Reinig harde vloeren met een desinfecterend reinigingsmiddel (1:10 natriumhypochloriet is effectief)
Behandel de mand, speelgoed en borstels van de hond met antischimmelspray
Ventileer de woning goed: droge omgevingen zijn minder gunstig voor schimmelsporen

Preventief kunt u ook de adviezen voor het voorkomen van schimmelinfecties toepassen op de omgang met uw huisdier.

Wanneer is de infectie niet afkomstig van de hond?

Niet elke ringworm bij een huisdierenbezitter is afkomstig van het dier. Humane, antropofiele dermatofyten zoals Trichophyton rubrum en Epidermophyton floccosum worden van mens op mens overgedragen (indirect via oppervlakken) en zijn veel vaker de oorzaak van tinea corporis, tinea pedis en tinea cruris dan zoöfiele schimmels. Aanwijzingen dat de hond de bron is:

De hond heeft zichtbare kale plekken of schilferige huid
De infectie is ontstaan kort na aanschaf van een nieuwe hond
Meerdere gezinsleden (inclusief kinderen) zijn tegelijkertijd aangetast
Wood’s lamp toont groengele fluorescentie (wijst op Microsporum canis)
Kweek identificeert Microsporum canis als verwekker

Raadpleeg ook de informatie over schimmeluitslag op de huid voor een breed diagnostisch overzicht van de verschillende presentaties.

Veelgestelde vragen

Kan mijn hond mij ringworm geven zonder zelf ziek te lijken?

Ja, honden kunnen asymptomatische dragers zijn van Microsporum canis-sporen zonder zichtbare kale plekken of huidproblemen te vertonen. Toch kunnen zij de schimmel overdragen op mensen via direct contact of via de omgeving. Laat uw hond veterinair controleren als een gezinslid een ringworminfectie heeft opgelopen zonder duidelijke andere bron.

Hoe lang duurt de behandeling bij een mens die ringworm van de hond heeft gekregen?

Bij beperkte huidinfecties (tinea corporis) is vier weken lokale behandeling met terbinafine of clotrimazol doorgaans afdoende. Bij tinea capitis bij kinderen duurt orale behandeling met griseofulvine zes tot acht weken. Continue behandeling is essentieel: te vroeg stoppen leidt tot recidief.

Is ringworm van een hond gevaarlijker dan gewone ringworm?

Bij gezonde volwassenen verloopt de infectie vergelijkbaar met antropofiele ringworm. Bij kinderen kan M. canis vaker tinea capitis veroorzaken, wat intensievere behandeling vereist. Bij immunogecompromitteerden kunnen zoöfiele dermatofyten diepere, meer ontstoken infecties (kerion, majocchi-granuloom) geven die moeilijker te behandelen zijn.

Kan ik mijn hond gewoon knuffelen tijdens de behandeling?

Het is verstandig direct intensief contact (gezicht, handen, kale huid) met uw hond te beperken totdat de veterinaire behandeling is aangeslagen en twee negatieve kweken zijn bevestigd. Was uw handen grondig na elk contact met de hond. Draag indien nodig handschoenen bij het wassen van de hond of het reinigen van zijn mand.

Moet de hele familie behandeld worden als één persoon een infectie heeft?

Niet automatisch, maar profylactische controle is aan te bevelen. Bekijk of andere gezinsleden huidafwijkingen vertonen en laat bij twijfel een arts oordelen. Kinderen die intensief met de hond spelen lopen het hoogste risico. Indien meerdere gezinsleden zijn aangetast, is gelijktijdige behandeling van zowel mensen als hond essentieel om de kringloop te doorbreken.

Hoe weet ik of mijn hond vrij is van de schimmel?

Genezing van de hond wordt bevestigd door twee opeenvolgende negatieve tandenborstelkweken met twee weken tussentijd. Visuele beoordeling alleen is onvoldoende: een hond kan er gezond uitzien maar nog steeds sporen in de vacht dragen. Uw dierenarts bepaalt wanneer de behandeling kan worden gestopt.