Psoriasis en een schimmelinfectie van de huid zien er soms verrassend gelijkwaardig uit: beide geven rode, schilferige plekken op de huid, en beide kunnen jeuk veroorzaken. Toch zijn het totaal verschillende aandoeningen met een andere oorzaak, een ander patroon en een heel andere behandeling. Psoriasis is een auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem huidcellen te snel laat aanmaken, terwijl een schimmelinfectie (tinea of candida) wordt veroorzaakt door een externe schimmel die de huid koloniseert. De verwarring treedt het vaakst op bij psoriasis op de hoofdhuid, in de liezen of op de voeten, precies de plekken waar ook schimmelinfecties regelmatig voorkomen. Onjuiste behandeling heeft consequenties: corticosteroïden die voor psoriasis worden gebruikt, kunnen een schimmelinfectie verergeren of maskeren (tinea incognito), terwijl antischimmelmiddelen uiteraard geen effect hebben op psoriasis. Een correcte diagnose is dus essentieel. Dit artikel vergelijkt de twee aandoeningen uitvoerig, beschrijft de kenmerkende verschillen en legt uit welke diagnostische stappen en behandelingen van toepassing zijn.
Wat is psoriasis?
Psoriasis is een chronische, niet-besmettelijke huidziekte die wordt veroorzaakt door een ontregeld afweersysteem. Bij psoriasis rijpen huidcellen (keratinocyten) in 3-5 dagen in plaats van de normale 28-30 dagen. Dit leidt tot ophoping van onrijpe huidcellen aan het oppervlak, wat resulteert in de kenmerkende dikke, zilverwitte schilferplekken op een rode ondergrond.
Psoriasis treft circa 2-3% van de Nederlandse bevolking. De meeste vormen zijn erfelijk bepaald en worden getriggerd door factoren zoals stress, infecties, bepaalde medicijnen (bètablokkers, lithium, antimalariapreparaten), roken en alcohol. De aandoening heeft een wisselend beloop met perioden van opvlamming en remissie.
Vormen van psoriasis
- Psoriasis vulgaris (plaque-psoriasis): De meest voorkomende vorm. Scherp begrensde, dikke rode plekken met zilverwitte schilfers, met voorkeur voor ellebogen, knieën, hoofdhuid en rug.
- Psoriasis guttata: Kleine druppelvormige vlekken over het gehele lichaam, vaak na een keelinfectie.
- Inverse psoriasis: Rode, gladde plekken in huidplooien (oksels, lies, bilnaad), zonder of met weinig schilfers. Lastig te onderscheiden van candida intertrigo.
- Palmoplantaire psoriasis: Plekken op handpalmen en voetzolen, soms gelijkend op tinea pedis (voetschimmel).
- Nagelpsoriasis: Putjes, verkleuringen en loslating van nagels, vergelijkbaar met nagelschimmel.
Wat zijn schimmelinfecties van de huid?
Schimmelinfecties van de huid (dermatomycosen) worden veroorzaakt door dermatofyten of Candida-gisten:
- Tinea corporis: Ringworm op het lichaam, ringvormig patroon met actieve rand
- Tinea pedis: Voetschimmel, schilfering en jeuk tussen de tenen en op de voetzool
- Tinea cruris: Liesschimmel, roodheid met actieve rand in de lies
- Tinea unguium: Nagelschimmel, verdikking, verkleuring en broosheid van nagels
- Candida intertrigo: Candida-infectie in huidplooien, felrode, vochtige plekken
Meer over voetschimmel vind je in ons artikel voetschimmel behandelen, en over nagelschimmel in ons artikel nagelschimmel behandelen.
Overeenkomsten tussen psoriasis en schimmelinfecties
De overlap maakt de diagnose moeilijk. Beide aandoeningen kunnen geven:
- Rode, schilferige plekken op de huid
- Jeuk (hoewel psoriasis vaker branderig dan jeukend aanvoelt)
- Lokalisatie op dezelfde plekken: hoofdhuid, lies, voeten, nagels
- Verergering door warmte en vocht (bij inverse psoriasis)
Nagelpsoriasis en nagelschimmel zijn zelfs voor dermatologen moeilijk te onderscheiden op klinisch beeld alleen. Een KOH-preparaat of nagelkweek is dan noodzakelijk.
Belangrijke verschillen tussen psoriasis en schimmelinfecties
Ondanks de overeenkomsten zijn er duidelijke onderscheidende kenmerken:
Schilferpatroon
Bij psoriasis zijn de schilfers dik, zilverachtig en droog. Ze laten bij afpellen een glanzend, rood vlakje achter (fenomeen van Auspitz: kleine bloedpuntjes). Bij tinea zijn de schilfers dunner, wit en meer centraal gelegen, met een actieve rand aan de buitenzijde. Bij candida zijn de schilfers schaars en is het beeld vochtig en felrood.
Locatie en patroon
Psoriasis heeft een sterke voorkeur voor strekzijden (ellebogen, knieën) en de hoofdhuid. Het patroon is symmetrisch. Tinea groeit als ring naar buiten uit. Candida intertrigo zit in vochtige plooien en heeft satellietlaesies (kleine losstaande plekjes naast de grote plek).
Besmettelijkheid
Psoriasis is absoluut niet besmettelijk. Tinea is wel besmettelijk en kan worden opgelopen in kleedkamers, zwembaden of door direct huidcontact. Schimmel in de lies is besmettelijk, psoriasis in de lies niet.
Systemische kenmerken
Psoriasis gaat bij 20-30% gepaard met psoriasisartritis (gewrichtsontsteking). Psoriasis kan ook samenhangen met hart- en vaatziekten, obesitas en depressie. Schimmelinfecties geven geen gewrichtsklachten of systemische co-morbiditeiten bij verder gezonde mensen.
Reactie op behandeling
Dit is een praktisch onderscheidend criterium. Psoriasis verbetert op corticosteroïden en vitamine D-analoga. Een schimmelinfectie verbetert op antischimmelmiddelen. Cruciaal: een schimmelinfectie die wordt behandeld met corticosteroïden alléén kan verslechteren en verspreiden (tinea incognito). Lees meer over dit risico in ons artikel tinea incognito en corticosteroïdzalf.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De diagnose wordt gesteld op basis van het klinisch beeld, de locatie, de voorgeschiedenis en eventueel aanvullend onderzoek.
Klinisch onderzoek
Een ervaren dermatoloog herkent psoriasis aan de typische dikke, zilverwitte schilfers, het symmetrische patroon, de familieanamnese en de eventuele gewrichtsklachten. Het fenomeen van Auspitz (bloedpuntjes bij verwijderen van schilfers) is kenmerkend voor psoriasis maar niet altijd aanwezig.
KOH-preparaat
Bij twijfel over een schimmelinfectie wordt een KOH-preparaat gemaakt van afgeschraapte schilfers. Aanwezigheid van schimmeldraden (hyfen) bevestigt een dermatofyteninfectie. Bij psoriasis is het KOH-preparaat negatief.
Nagelkweek of nagelbiopsia
Bij nagelafwijkingen is nagelschimmel (tinea unguium) versus nagelpsoriasis moeilijk te onderscheiden. Een kweek of PCR-test van nagelmateriaal kan uitsluitsel geven. Bij een negatieve kweek in combinatie met typische psoriasishuidlaesies elders op het lichaam is nagelpsoriasis waarschijnlijker. Meer over nagelschimmel lees je in ons artikel nagelschimmel behandelen.
Biopsie
Bij onzekere diagnose kan een huidbiopsie definitief uitsluitsel geven. Histologisch zijn psoriasis en dermatomycosen goed te onderscheiden.
Behandeling van psoriasis
Psoriasis wordt behandeld op basis van ernst:
Milde psoriasis
- Corticosteroïden crème (klasse 1-3), zoals hydrocortison of betamethason
- Vitamine D-analoga (calcipotriol, tacalcitol)
- Combinatiepreparaten (betamethason + calcipotriol, bijv. Daivobet)
- Teerpreparaten bij hoofdhuidpsoriasis
- Ketoconazol shampoo kan bij hoofdhuidpsoriasis helpen als er ook seborroisch eczeem aanwezig is
Matige tot ernstige psoriasis
- Fotottherapie (UVB, PUVA)
- Systemische medicatie: methotrexaat, ciclosporine, acitretine
- Biologicals: TNF-alfa-remmers (adalimumab, etanercept), IL-17-remmers (secukinumab), IL-23-remmers (risankizumab)
Psoriasisbehandeling is altijd maatwerk en vereist begeleiding van een dermatoloog bij matige tot ernstige gevallen.
Behandeling van schimmelinfecties
De behandeling verschilt per type schimmelinfectie:
- Tinea corporis/cruris: Lokale terbinafine (Lamisil) of azolen (clotrimazol/Canesten, miconazol/Daktarin) gedurende 2-4 weken
- Tinea pedis: Terbinafine crème 1-2 weken of azolen 4 weken, bij mokassintype soms oraal
- Tinea unguium: Orale terbinafine 6-12 weken (vingers) of 12-24 weken (tenen), of amorolfine (Loceryl) nagellak als lacbehandeling
- Candida intertrigo: Miconazol of clotrimazol crème, huid droog houden
Bij uitgebreide of hardnekkige schimmelinfecties kunnen orale middelen als itraconazol of fluconazol worden voorgeschreven. Meer informatie over de keuze vind je in ons artikel antischimmelcrème of tabletten.
Kunnen psoriasis en schimmelinfecties tegelijk voorkomen?
Ja. Mensen met psoriasis hebben een verhoogd risico op schimmelinfecties, om meerdere redenen:
- Corticosteroïden die voor psoriasis worden gebruikt, onderdrukken de lokale afweer en kunnen schimmelgroei bevorderen
- Biologicals en andere immunosuppressiva verhogen het risico op infecties, inclusief schimmelinfecties
- Beschadigde huid (door psoriasislaesies) is gevoeliger voor kolonisatie door schimmels
Het is ook mogelijk dat een candida-infectie een psoriasis-opvlamming (flare) triggert, via activering van het immuunsysteem. Bij psoriasispatiënten die verslechterende huidlaesies in de liezen of op de voeten ontwikkelen, is het altijd zinvol een schimmelinfectie uit te sluiten. Meer achtergrondinformatie over herkennen van schimmelklachten vind je via onze symptomenchecker schimmelinfectie.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik psoriasis of een schimmelinfectie heb?
De sterkste aanwijzingen voor psoriasis zijn: dikke, zilverwitte schilfers op rode plekken, symmetrisch patroon, locatie op strekzijden (ellebogen, knieën, hoofdhuid), familiegeschiedenis en eventuele gewrichtsklachten. De sterkste aanwijzingen voor een schimmelinfectie zijn: een ringvormig uitbreidend patroon met actieve rand (tinea), vochtige rode plekken in huidplooien (candida) of positieve reactie op antischimmelmiddelen. Bij twijfel is een KOH-preparaat of dermatoloogbezoek noodzakelijk.
Kan ik psoriasis behandelen met antischimmelcrème?
Nee, antischimmelcrèmes hebben geen effect op psoriasis. Als je psoriasis behandelt met antischimmelcrème en er treedt geen verbetering op, is dit niet schadelijk maar ook niet effectief. Gebruik de juiste behandeling: voor psoriasis zijn corticosteroïden en vitamine D-analoga de eerste keus.
Zijn corticosteroïden gevaarlijk bij een schimmelinfectie?
Ja. Corticosteroïden onderdrukken de lokale immuunrespons en maken de huid vatbaarder voor schimmelgroei. Een schimmelinfectie die behandeld wordt met corticosteroïden kan tijdelijk minder zichtbaar worden (door de ontstekingsremming), maar de infectie breidt zich ondertussen uit. Dit staat bekend als tinea incognito.
Heeft nagelpsoriasis dezelfde behandeling als nagelschimmel?
Nee. Nagelschimmel wordt behandeld met orale of lokale antischimmelmiddelen (terbinafine, amorolfine). Nagelpsoriasis heeft geen bewezen effectieve lokale behandeling en reageert eventueel op systemische psoriasisbehandeling (biologicals, ciclosporine). Diagnose is essentieel voor de juiste aanpak.
Kan een schimmelinfectie psoriasis uitlokken?
Infecties kunnen bij genetisch aanleg een psoriasisflare uitlokken, via activering van het afweersysteem. Bacteriële keelinfecties (streptokokken) zijn hierin de bekendste trigger, maar er zijn ook aanwijzingen dat Candida-infecties bij gevoelige personen psoriasis kunnen verergeren.
Waar kan ik terecht als ik er niet uitkom?
Raadpleeg je huisarts als de diagnose onduidelijk is of als behandeling niet aanslaat. De NHG-Standaard Dermatomycosen geeft richtlijnen voor schimmelinfecties; voor psoriasis verwijst de huisarts bij matige tot ernstige klachten door naar de dermatoloog. Een overzicht van huidschimmels bij de mens kan ook helpen je klachten te duiden.
Medische disclaimer
Dit artikel is algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij aanhoudende klachten een huisarts of dermatoloog.
