Pityriasis versicolor 2026: witte en bruine vlekken op de huid

Pityriasis versicolor is een goedaardige schimmelinfectie van de huid die zich kenmerkt door vlekken die lichter of donkerder zijn dan de omliggende huid. De aandoening wordt veroorzaakt door Malassezia-gistschimmels (vroeger ook wel Pityrosporum genoemd), die van nature op nagenoeg elke menselijke huid voorkomen. Onder bepaalde omstandigheden, zoals warmte, vochtigheid en een verhoogde talgproductie, schakelt de schimmel over van een onschadelijke naar een infectieuze groeivorm, waarna hij de normale pigmentvorming in de huid verstoort. Het resultaat zijn de typische witte, roze of lichtbruine vlekken die bijzonder opvallen na het zonnen, omdat het aangedane huidgebied niet of nauwelijks bruint. Pityriasis versicolor treft voornamelijk adolescenten en jongvolwassenen en komt vaker voor in warme, vochtige klimaten en in de zomer. De aandoening is niet besmettelijk en niet gevaarlijk, maar kan cosmetisch storend zijn en leidt soms tot onzekerheid over het uiterlijk. Een tijdige en gerichte behandeling met antischimmelshampoo, -crèmes of orale middelen is goed mogelijk, maar herhaling is helaas niet altijd te voorkomen.

Wat is pityriasis versicolor?

Pityriasis versicolor (ook wel tinea versicolor of dermatomycosis furfuracea genoemd) is een oppervlakkige schimmelinfectie veroorzaakt door gistschimmels van het geslacht Malassezia, met name Malassezia globosa en Malassezia furfur. Deze schimmels zijn onderdeel van de normale huidflora bij vrijwel alle mensen, maar veroorzaken alleen klachten wanneer zij overgaan van de saprofytische (haarvormige) naar de parasitaire (gistachtige) fase.

De naam “versicolor” slaat op de variabele kleur van de vlekken: bij mensen met een lichte huid zijn de vlekken meestal iets rozer of lichter, bij mensen met een donkere huid of na zonblootstelling zijn ze duidelijk hypopigmentair (lichter dan de omgevende huid). Het mechanisme achter dit kleurverschil is interessant: de schimmel produceert azelaïnezuur, een stof die de aanmaak van melanine remt. Hierdoor worden de aangedane huidgebieden niet goed bruin bij blootstelling aan de zon.

Symptomen: hoe zien de vlekken eruit?

De vlekken van pityriasis versicolor hebben de volgende kenmerken:

Locatie: romp (borst, rug, schouders, bovenbuik), nek en soms bovenzijde van de armen. Zelden op het gezicht of de ledematen.
Kleur: wit, roomkleurig, lichtroze of lichtbruin, afhankelijk van de huidskleur en mate van zonblootstelling.
Vorm: ronde tot ovale vlekken van 0,5-2 cm, die kunnen samenvloeien tot grotere onregelmatige gebieden.
Schilfering: bij zacht krabben verschijnt er fijne witte schilfering, kenmerkend voor de diagnose (het “teken van Besnier”).
Jeuk: meestal mild of afwezig; bij warmte of zweten kan lichte jeuk optreden.

De vlekken vallen het meest op na het zonnen, wanneer de omliggende gezonde huid bruin wordt maar de aangedane plekken bleek blijven. Dit kan cosmetisch erg opvallen en veroorzaakt soms ongerustheid over vitiligo (een depigmentatiestoornis). Anders dan vitiligo zijn de vlekken bij pityriasis versicolor echter niet volledig wit en vertonen ze fijne schilfering.

Wanneer u vergelijkbare huidverschijnselen elders op het lichaam heeft, kan ons artikel over schimmel uitslag op huid herkennen aanvullende informatie bieden.

Oorzaken en risicofactoren

Zoals gezegd behoort Malassezia tot de normale huidflora en is infectie niet altijd te voorkomen. Factoren die de kans op pityriasis versicolor verhogen zijn:

Warmte en vochtigheid

Warm, vochtig klimaat en overmatig zweten (hyperhidrose) bevorderen de groei van Malassezia. Sporters, mensen die in de tropen leven of mensen met een hoge lichaamstemperatuur zijn vatbaarder. De aandoening is dan ook het meest prevalent in tropische landen en neemt in noordelijke klimaten toe in de zomermaanden.

Verhoogde talgproductie

Malassezia is een lipofiele (vetminnende) schimmel die talg als voedingsbron gebruikt. Gebieden met de hoogste talgproductie, zoals de romp en nek, zijn dan ook de meest aangetaste zones. Adolescenten hebben door hormonale veranderingen een hogere talgproductie, wat hun grotere vatbaarheid verklaart.

Erfelijke aanleg en immuunstatus

Er is een duidelijke familiaire component: mensen met eerstegraads familieleden die pityriasis versicolor hebben, lopen een groter risico. Verder komen ernstigere en uitgebreidere infecties voor bij mensen met een verzwakt immuunsysteem (bijvoorbeeld door hiv, corticosteroïdgebruik of ondervoeding).

Zonnecrème en vette huidverzorgingsproducten

Vette zalven, oliën en sommige zonnecrèmes verstoren de lipidebalans van de huid en kunnen Malassezia-groei bevorderen. Gebruik bij gevoeligheid bij voorkeur niet-vette, waterige huidverzorging.

Diagnose: hoe wordt pityriasis versicolor vastgesteld?

De diagnose wordt in de meeste gevallen klinisch gesteld op basis van het typische beeld. De huisarts of dermatoloog kan de diagnose bevestigen met de volgende methoden:

Wood-lamp onderzoek: onder ultraviolet licht (Wood-lamp) fluoresceren de aangedane gebieden geelgroen of oranje, een karakteristiek teken van Malassezia-infectie.
KOH-preparaat: bij microscopisch onderzoek van een krabsel met kaliumhydroxide (KOH) zijn de typische “spaghetti en gehaktballen”-structuren zichtbaar: lange hyphen met ronde gistcellen.
Kweek: zelden nodig voor routine diagnostiek, maar wordt gebruikt bij therapieresistentie.

Pityriasis versicolor moet worden onderscheiden van vitiligo (volledig witte vlekken, geen schilfering, Wood-lamp wit), pityriasis rosea (grote moedervlek met satellieten, andere locatie), seborroïsch eczeem (vettiger schilfers, andere distributie) en witte vlekjes door schimmel op de benen.

Behandeling van pityriasis versicolor

De behandeling is gericht op het elimineren van de Malassezia-overgroei. Houd er rekening mee dat de huidverkleuring na succesvolle behandeling nog maanden kan aanhouden, totdat de normale pigmentvorming is hersteld. Dit is geen teken van therapiefalen, maar van de traagheid van melanocyten.

Lokale behandeling (eerste keus)

Lokale antischimmeltherapie is de standaard eerste behandeling:

Ketoconazolshampoo 2% (Nizoral shampoo) – breng aan op de aangedane huid, laat 5-10 minuten inwerken en spoel af. Herhaal dagelijks gedurende 5-7 dagen. Dit is de meest gebruikte en bewezen effectieve therapie.
Seleniumsulfideshampoo 2,5% – vergelijkbare toepassing, inwerktijd 10-15 minuten, dagelijks gedurende 7 dagen.
Ciclopirox-olaminecrème of -shampoo – breed spectrum antischimmelmiddel, goede penetratie, 1-2x daags gedurende 2-4 weken.
Terbinafine-spray 1% (Lamisil spray) – praktisch bij grote oppervlakken, 1x daags gedurende 1-2 weken.
Clotrimazol crème (Canesten) – optie bij beperkte vlekken.

Voor uitgebreide huidgebieden zijn sprays of shampoo’s praktischer dan crèmes. Behandel altijd een groter oppervlak dan de zichtbare vlekken, omdat schimmels ook in klinisch gezonde huid aanwezig kunnen zijn.

Orale behandeling

Bij uitgebreide infecties, therapieresistentie of frequente terugval kan de huisarts orale antischimmelmiddelen voorschrijven:

Itraconazol 200 mg – 7 dagen of een eenmalige puls van 200 mg x2 op één dag.
Fluconazol 300-400 mg – eenmalige dosis, effectief en praktisch.
Ketoconazol oraal – minder gebruikt vanwege hepatotoxiciteitsrisico bij langdurig gebruik.

Terbinafine oraal is opvallend genoeg niet effectief tegen Malassezia, anders dan bij dermatofytinfecties. Dit is een belangrijk verschil in het behandelbeleid. De NHG-Standaard Dermatomycosen beveelt bij uitgebreide of recidiverende pityriasis versicolor itraconazol of fluconazol aan als orale optie.

Profylaxe bij terugkerende infectie

Pityriasis versicolor heeft een hoge recidiefkans (tot 80% binnen twee jaar zonder profylaxe), vooral bij mensen die genetisch vatbaar zijn of in warme klimaten leven. Maandelijkse toepassing van ketoconazolshampoo als profylaxe gedurende de zomerperiode is evidence-based en wordt door dermatologen geadviseerd.

Verschil met vitiligo en andere huidaandoeningen

Pityriasis versicolor wordt regelmatig verward met vitiligo, maar er zijn duidelijke verschillen:

Vitiligo: volledig witte plekken (melkwit), scherpe grenzen, geen schilfering, geen fluorescente bij Wood-lamp onderzoek, auto-immuunziekte.
Pityriasis versicolor: room- tot lichtbruine vlekken, fijne schilfering, positief Wood-lamp onderzoek, door schimmel veroorzaakt, behandelbaar.

De correcte diagnose is essentieel, omdat de behandelingen volledig verschillen. Laat twijfelachtige huidvlekken altijd beoordelen door een arts.

Nazorg: wanneer verdwijnen de vlekken?

Na succesvolle behandeling verdwijnen de actieve schimmelhaarden, maar de huidverkleuring blijft zichtbaar totdat de melanocyten de normale pigmentproductie hebben hervat. Dit kan 1-3 maanden duren bij lichte huid en langer bij donkere huid. Regelmatige blootstelling aan zon of UV-behandeling (onder dermatologische begeleiding) kan het herstel van de pigmentatie versnellen. Controleer na 4-6 weken of de schilfering volledig verdwenen is als teken van microbiologisch herstel.

Voor aanvullende informatie over huid- en schimmelklachten kunt u ook terecht bij ons artikel over huidschimmels bij de mens en over fungale infecties.

Veelgestelde vragen

Is pityriasis versicolor besmettelijk?

Nee, pityriasis versicolor is niet besmettelijk. Malassezia maakt deel uit van de normale huidflora bij vrijwel alle mensen. De infectie ontstaat uitsluitend wanneer de eigen schimmel overgroeit door gunstige omstandigheden (warmte, vochtigheid, talgproductie). U kunt de aandoening dus niet van iemand anders krijgen via aanraking of gedeelde kleding.

Gaan de witte vlekken vanzelf weg?

Zonder behandeling verdwijnen de vlekken doorgaans niet spontaan, en in de zomer worden ze juist opvallender door het bruiningscontrast. Na behandeling verdwijnt de schimmel, maar de huidverkleuring kan nog 1-3 maanden aanhouden terwijl de pigmentcellen herstellen. Meer hierover in ons artikel schimmelinfectie vanzelf weg?

Kan ik gewoon zonnebaden met pityriasis versicolor?

Zonnebaden op zich is niet schadelijk bij pityriasis versicolor, maar het maakt de vlekken duidelijker zichtbaar omdat de omgevende huid bruint en de aangedane huid niet. Na succesvolle behandeling kan zon juist helpen de pigmentatie te herstellen. Gebruik zonnebrandcrème met een niet-vette formule om Malassezia-groei niet extra te stimuleren.

Waarom kom ik steeds terug met dezelfde vlekken?

Pityriasis versicolor heeft een hoge recidiefkans (tot 80% binnen twee jaar) bij genetisch vatbare mensen, mensen met hoge talgproductie of mensen die in een warm klimaat leven. Profylactische behandeling met ketoconazolshampoo eenmaal per maand gedurende de zomerperiode verlaagt de recidiefkans aanzienlijk. Bespreek dit met uw dermatoloog. Zie ook regelmatig schimmelinfecties.

Werkt terbinafine (Lamisil) bij pityriasis versicolor?

Terbinafine oraal (Lamisil tabletten) werkt niet effectief tegen Malassezia-infecties en is daarom geen standaardbehandeling voor pityriasis versicolor. Terbinafine crème of spray heeft wel enig effect. De voorkeur gaat uit naar itraconazol, fluconazol of ketoconazol (lokaal of oraal) voor deze specifieke schimmelinfectie.

Is pityriasis versicolor hetzelfde als ringworm?

Nee. Ringworm (tinea corporis) wordt veroorzaakt door dermatofyten en kenmerkt zich door een ringvormige uitslag met een heldere kern en een actieve rode rand. Pityriasis versicolor wordt veroorzaakt door Malassezia, heeft geen ringvorm en presenteert zich als onscherp begrensde, schilferige verkleuring. Behandeling en verwekker zijn volledig verschillend.