Schimmel rond de mond (perleche): herkennen en behandelen

Schimmel rond de mond, medisch bekend als perleche of angulaire cheilitis, is een pijnlijke aandoening waarbij de mondhoeken rood, gebarsten en korstachtig worden. De meeste mensen denken bij korstjes in de mondhoeken direct aan een tekort aan vitaminen of een droge huid, maar in een aanzienlijk deel van de gevallen speelt de gist Candida albicans een rol. Soms zijn bacteriën zoals Staphylococcus aureus de boosdoener, en dikwijls is er sprake van een combinatie van schimmel en bacteriën. De huid in de mondhoeken is bijzonder kwetsbaar: speeksel accumuleert er, de huid blijft vochtig en warm, en door kleine scheurtjes kunnen micro-organismen gemakkelijk binnendringen. Mensen die een beugel dragen, een gebitsprothese hebben, ouderen met ingezakte mondhoeken, zuigelingen die veel kwijlen, en personen met een verzwakt immuunsysteem lopen verhoogd risico. Ook een gebrek aan ijzer, zink of B-vitaminen verlaagt de weerstand van de mondhoekschrijf. Vroegtijdig herkennen en gericht behandelen voorkomt dat de infectie chronisch wordt of uitbreidt naar de lippen en het aangrenzende huidgebied. Dit artikel legt uit hoe u perleche herkent, wat de oorzaken zijn en welke behandelingen echt werken.

Wat is perleche precies?

De term perleche stamt uit het Frans en betekent ruwweg “likken” (van “pourlécher”), wat verwijst naar de gewoonte om de pijnlijke mondhoeken te likken voor verlichting. Medisch spreekt men ook van angulaire cheilitis, waarbij “angulaire” verwijst naar de hoek van de mond en “cheilitis” naar een ontsteking van de lip. De aandoening treft vrijwel uitsluitend de commissuren, de puntjes waar de boven- en onderlip samenkomen.

Perleche is geen klassieke huidschimmelinfectie zoals ringworm (tinea corporis), maar een candidose van een slijmvlies-huidovergang. De gist profiteert van de vochtige, warme omgeving en de beschadigde huidbarrière. Zodra het evenwicht in de mondflora verstoord raakt, kan Candida overwoekeren en ontstaat de typische roodheid met witte belegen en pijnlijke kloven.

Oorzaken en risicofactoren

Candida albicans als hoofdverdachte

Candida albicans wordt bij circa 20-50% van de perleche-gevallen aangetroffen. Normaliter leeft deze gist zonder problemen in de mondholte, maar bij gunstige omstandigheden, zoals een verhoogde vochtblootstelling, immuunsuppressie of verstoorde mondflora door antibiotica, groeit de populatie uit de hand. De Candida albicans schimmelinfectie kan zich vanuit de mondholte naar de mondhoeken uitbreiden, zeker als er al kleine huidscheurtjes aanwezig zijn.

Bacteriële co-infectie

Naast Candida speelt Staphylococcus aureus regelmatig een rol. Bacteriën en gisten kunnen gelijktijdig aanwezig zijn, wat de behandeling compliceert. Een wisseling van wisselende antibiotische en antischimmelbehandeling is dan soms noodzakelijk.

Anatomische en mechanische factoren

Gebitsprothese of beugel: slecht passende protheses laten speeksel stagneren in de mondhoeken.
Ingezakte mondhoeken: bij ouderen door tandeloosheid of verlies van kaakbotvolume.
Overmatig likken of kwijlen: verhoogt de vochtbelasting continu.
Obesitas: bevordert huidplooien rond de mond en kaak.

Systemische en voedingsdeficiënties

Een tekort aan ijzer, zink, vitamine B2 (riboflavine) of vitamine B12 verzwakt de slijmvliesbarrière en maakt de mondhoeken gevoeliger voor infectie. Bij aanhoudende of recidiverende perleche is het zinvol een bloedonderzoek te laten uitvoeren om deficiënties op te sporen.

Immuunsuppressie

HIV-infectie, diabetes mellitus, gebruik van corticosteroïden of immunosuppressiva vergroot het risico aanzienlijk. Bij patiënten die inhalatiecorticosteroïden gebruiken voor astma, kan lokale mondcandidose ontstaan die doorloopt naar de mondhoeken. Zie ook: tinea incognito door corticosteroïden.

Symptomen: hoe herkent u perleche?

De symptomen van schimmel rond de mond zijn herkenbaar, maar kunnen ook lijken op andere aandoeningen:

Roodheid in één of beide mondhoeken, soms met een licht glanzend oppervlak
Kloven of fissuren: pijnlijke scheurtjes die bloeden bij het wijd openen van de mond
Wit beslag of crèmekleurige plaquettes op de huid in de mondhoek
Schilfering of korstvorming rondom de kloof
Branderig gevoel bij eten, drinken (zuur, scherp) of tandenpoetsen
Zwelling van de lippen en directe omgeving

In ernstige gevallen kan de infectie zich uitbreiden naar de lippen (cheilitis) of naar het slijmvlies binnenin de mond (orale candidiasis). Bij orale candidiasis ziet u witte vlekjes op tong, wangen en gehemelte.

Differentiaaldiagnose: wat kan het ook zijn?

Niet elke kloving in de mondhoek is perleche. Andere aandoeningen die sterk op perleche lijken:

Eczeem of contactdermatitis: veroorzaakt door tandpasta-ingrediënten, lippenstift of zonnebrandmiddel
Psoriasis: roodheid met zilvergrijze schilfers, ook elders op het lichaam
Herpes labialis: koortslip door herpes simplex-virus, met blaarvorming en later korstvorming
Impetigo: bacteriële huidinfectie met honigkleurige korsten
Actinic cheilitis: door zonschade, meer op de lippen dan in de hoeken

Bij twijfel kunt u met een wattenstokje een uitstrijkje laten maken in het laboratorium om schimmels en bacteriën aan te tonen of uit te sluiten.

Diagnose en onderzoek

De huisarts stelt de diagnose perleche voornamelijk op basis van het klinisch beeld. Aanvullend onderzoek is niet altijd noodzakelijk, maar kan nuttig zijn bij:

Aanhoudende of terugkerende klachten ondanks behandeling
Vermoeden van een bacteriële component naast candida
Aanwijzingen voor een systeemziekte of deficiëntie

De NHG-Standaard Dermatomycosen adviseert bij onzekerheid over de diagnose een KOH-preparaat of kweek af te nemen. Bloedonderzoek naar ferritine, vitamine B12, foliumzuur en zink is zinvol bij recidief.

Behandeling van schimmel rond de mond

Lokale antischimmelcrèmes en -oplossingen

De eerste keus bij candidose-perleche is een lokaal antischimmelmiddel. De meest gebruikte werkzame stoffen zijn:

Miconazol (bijv. Daktarin orale gel of miconazolcrème 2%): werkt breed-spectrum tegen Candida en ook tegen grampositieve bacteriën zoals S. aureus, wat perleche bij uitstek geschikt maakt voor dit middel. Breng twee tot drie keer per dag een kleine hoeveelheid aan op de mondhoek.
Clotrimazol (bijv. Canesten crème 1%): eveneens effectief tegen Candida. Aanbrengen twee tot drie keer per dag gedurende ten minste twee weken.
Nystatine oraal of als suspension: voornamelijk gebruikt bij uitgebreide orale candidiasis; werkt minder goed op droge huid.
Ketoconazol crème (Nizoral): effectief maar minder eerste keus door interacties bij systemisch gebruik.

Behandel altijd ten minste één week na verdwijning van de symptomen door om terugval te voorkomen. Bij aanhoudende klachten kan de behandeling worden uitgebreid naar de mondholte zelf, zie ook schimmel in de mond: medicatie en behandeling.

Combinatiepreparaten bij co-infectie

Als bacteriën en schimmel gelijktijdig aanwezig zijn, kan de arts een combinatiecrème voorschrijven met een antischimmelstof plus een antibioticum (bijv. miconazol met hydrocortison). Gebruik preparaten met corticosteroïden altijd slechts kortdurend (maximaal één tot twee weken) en alleen op voorschrift, om te voorkomen dat de schimmelinfectie juist wordt gemaskeerd zoals beschreven bij tinea incognito.

Orale antischimmeltherapie

Bij ernstige, uitgebreide of recidiverende perleche, of wanneer de lokale behandeling na twee tot drie weken onvoldoende helpt, schrijft de arts soms systemische therapie voor:

Fluconazol 150 mg eenmalig of 50-100 mg per dag gedurende 7-14 dagen
Itraconazol 200 mg per dag gedurende 7-14 dagen bij resistente gevallen

Systemische antischimmelmiddelen hebben meer bijwerkingen en interacties dan lokale middelen en zijn alleen op recept verkrijgbaar. Zie voor een vergelijking: antischimmelcrème of tabletten: wanneer welke behandeling?

Behandeling van de onderliggende oorzaak

Alleen symptomatisch behandelen is onvoldoende als de onderliggende oorzaak blijft bestaan. Controleer of de tandprothese goed past (tandartsbezoek), herstel eventuele voedingstekorten, en behandel begeleidende aandoeningen zoals diabetes of eczeem.

Thuiszorg en ondersteunende maatregelen

Naast medicamenteuze behandeling zijn leefstijl- en hygiënemaatregelen essentieel:

Houd de mondhoeken droog: dep ze na het eten en drinken droog met een zachte tissue
Stop met likken: speeksel bevat enzymen die de huid verder beschadigen
Gebruik een zinkoxide- of vaseline-barrièrecrème (niet tegelijk met het antischimmelmiddel) om de huid te beschermen wanneer u buitenshuis bent
Reinig tandprothesen dagelijks grondig met een antischimmeloplossing of speciale reinigingstabletten
Eet gevarieerd: verhoog inname van ijzer (vlees, peulvruchten), riboflavine (zuivel, noten) en zink (pompoenpitten, schelpdieren)
Vermijd irriterende tandpasta-ingrediënten zoals natriumlaurylsulfaat als er contactdermatitis vermoed wordt

Wilt u meer weten over voeding als ondersteuning bij schimmelinfecties? Lees dan: voedingstips tegen schimmelinfecties.

Preventie: hoe voorkomt u herhaling?

Perleche heeft de neiging terug te komen, zeker als de risicofactoren niet worden aangepakt. Preventieve maatregelen:

Houd de mondhoeken consequent droog en smeer ze dagelijks in met een beschermende lip- of huidcrème
Laat een slecht passende tandprothese aanpassen door de tandarts
Behandel eventuele orale candidiasis tijdig en volledig (zie schimmelinfectie mond gaat niet over)
Beperk suikerinname: Candida gedijt op glucose
Gebruik probiotica bij en na antibioticakuren om de mondflora te herstellen (zie welke probiotica tegen candida)
Controleer periodiek op ijzer- en vitamine B12-deficiëntie bij recidief

Wanneer naar de huisarts?

Raadpleeg de huisarts of dermatoloog als:

De klachten na twee weken zelfzorgbehandeling niet verbeteren
De infectie zich uitbreidt naar lippen, mond of kaak
U koorts, algemeen ziektegevoel of pijnlijke lymfklieren ontwikkelt
U immuungecompromitteerd bent (diabetes, HIV, medicamenteuze immunosuppressie)
Perleche drie of meer keer per jaar terugkeert

Veelgestelde vragen

Is perleche besmettelijk?

Perleche is in de meeste gevallen niet of nauwelijks besmettelijk via normaal sociaal contact. Candida is een commensale gist die bij de meeste mensen al aanwezig is in de mond. Wel is het raadzaam geen bestek of glazen te delen en kussen te vermijden tijdens een actieve infectie, zeker met personen met een verzwakt immuunsysteem.

Kan ik perleche zelf behandelen zonder recept?

Ja, in veel gevallen is zelfbehandeling mogelijk. Miconazolcrème en clotrimazolcrème zijn vrij verkrijgbaar bij de drogist. Daktarin orale gel (miconazol 2%) is eveneens zonder recept verkrijgbaar en is een goede eerste keus vanwege de gecombineerde anti-Candida en antibacteriële werking. Verbetert de aandoening niet binnen twee weken, dan is een huisartsbezoek aangewezen.

Hoe lang duurt de behandeling van schimmel in de mondhoeken?

De meeste gevallen verdwijnen binnen een tot twee weken bij consequente lokale behandeling. Het is echter belangrijk de behandeling ten minste één week na verdwijning van de symptomen voort te zetten. Wanneer de onderliggende oorzaak, zoals een slecht passende prothese of voedingstekort, niet wordt gecorrigeerd, keert perleche dikwijls terug.

Wat is het verschil tussen perleche en koortslip (herpes labialis)?

Koortslip begint met een tintelend of branderig gevoel, gevolgd door kleine, groepjes blaasjies die later openbarsten en een gele korst vormen. Perleche begint als een matte roodheid met kloven, zonder de typische blaarfase. Koortslip wordt veroorzaakt door het herpes-simplex-virus en reageert niet op antischimmelmiddelen; wel op antivirale middelen zoals aciclovir.

Kan stress perleche uitlokken?

Indirect wel. Stress verzwakt het immuunsysteem, waardoor de kans op overgroei van Candida toeneemt. Bovendien leidt stress vaak tot slechter eten, verminderde slaap en verhoogde lichaamstemperatuur, allemaal factoren die schimmelgroei bevorderen. Stressmanagement is dan ook een zinvolle aanvulling op de behandeling.

Mag ik lipbalsem gebruiken bij perleche?

Wees voorzichtig met geparfumeerde of chemisch rijke lipbalsems: deze kunnen de al aangedane huid verder irriteren of zelfs een contactallergie uitlokken. Gebruik bij voorkeur een eenvoudige beschermende zalf op basis van vaseline of lanoline, bij voorkeur pas nadat u het antischimmelmiddel heeft aangebracht en heeft laten intrekken.